الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )
106
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )
را بدون آنكه ابياتش پسوپيش شود ، از بر مىخواند و هرگاه مىخواست ، مىتوانست ، از آخر قصيده شروع به خواندن كند ، و به اوّل آن پايان دهد . در مختصر تاريخ ابن خلكان آمده است : بديع الزمان مقالات شيوايى دارد كه دانشمندان را به شگفت آورده و مقامات او كه از ديگر آثار ارباب ذوق برتر و بالاتر است به نام او شهرت دارد و حريرى اديب مشهور ، مقامات خود را به سبك او تدوين و در خطبه آن كتاب به فضيلت بديع الزمان اعتراف كرده است . بديع الزمان از ابن فارس مؤلف المجمل در فن لغت « 1 » و ديگر ادبا و فضلا روايت مىكرده و در هرات كه از شهرهاى خراسان است مىزيسته است . از نامههاى اوست « هرگاه آب در محلى بيشتر از اندازه بماند زشتى و پليدى خود را هويدا مىسازد و چون از جريان باز ماند بوى گند آن به حركت آيد . همچنين هرگاه ماندن ميهمان در خانه ميزبان به طول انجامد ديدار او مايه شومى و ناراحتى ميزبان شود . و چون ماندن او به بىنهايت رسد سايه او سنگين گردد . ميهمان گرچه عزيز است و ليكن چو نفس * خفه مىسازد اگر آيد و بيرون نرود
--> ( 1 ) - ابو الحسن احمد بن فارس رازى ، از ادبا و نحوىهاى قرن چهارم هجرى بوده و در فن ادب و لغت ، مهارت بسزايى داشته و گوى سبقت را از ديگران ربوده است . مسائلى در لغات آورده است كه ديگران از فهم آنها عاجز بودهاند و در وضع مقامات مبتكر بوده و بديع الزمان فن مقالهنويسى را از وى اقتباس كرده است و از اعلام شيعه به شمار است . از اشعار اوست : اذا كنت فى حاجة مرسلا * و انت بها كلف مغرم فارسل حكيما و لا توصه * و ذاك الحكيم هو الدرهم تأليفات بسيارى در لغت و ادب و فقه دارد ، مجملاللغتش معروف است و سال 375 هجرى درگذشته است - م .